Kung ipipikit mo ang mga mata mo at babalikan ang 2020, siguradong maaalala mo yung amoy ng digital ozone at parang may sunog. Yan yung panahon ng “DeFi Summer” — parang ‘di talaga financial revolution kundi para kang naglalaro ng high-stakes arcade game habang parang nananaginip ka.
Parang lahat tayo noon mga alchemist, pilit pinapalit ang mga food token tulad ng Yam, Sushi, Pickle, para maging gold. Todo hype ang $1,000\%$ APY, magdamagan ang gising ng mga tao sa Discord, tapos andyan lagi yung kaba na baka ma-rug pull ka — isang maling galaw sa smart contract, pwede ka nang matalo. Para talagang Wild West nun, walang rules kundi bilis, at ang basehan lang ng tagumpay ay kung gaano kabilis tumaas ang Total Value Locked (TVL).
Fast forward sa 2025, iba na ang eksena. Wala na ang usok — yung mga parang saloon, napalitan na ng mga glass towers, tapos yung mga dating alchemist, ngayon may mga architects na rin. Yung DeFi sa nakalipas na limang taon, hindi lang basta naging mainstream. Nagbago talaga ng direksyon, pati yung meaning ng decentralized finance, nag-level up at nag-iba ang mismong core.
Gusto naming magpasalamat nang todo sa mga guest namin na nag-share ng experience at idea nila: Vivien Lin, Chief Product Officer & Head ng BingX Labs; Griffin Ardern, Head ng BloFin Research & Options Desk; at Fernando Lillo Aranda, Marketing Director ng Zoomex. Malaki ang tulong ng mga insights nila para mapakita gaano kalayo na ang DeFi ngayon mula sa sobrang speculation dati hanggang sa mas klaro at matured na DeFi ngayon. Pinag-uusapan natin ngayon kung paano nabago mismo ang core ng decentralized finance.
Taga-Kunekta sa Totoong Mundo
Noong 2020, parang “Wild West” talaga ang DeFi, at closed loop lang ito. Nandun tayo sa bubble kung saan uutangin mo yung isang volatile asset tapos i-stake mo pa para lang kumuha ng mas volatile asset. Para talagang self-referential machine — mabuhay at mamatay dahil sa hype nito mismo. Pero ngayong 2025, nabasag na yung loop na yun, at pasok na yung “real world”.
Vivien Lin, Chief Product Officer & Head ng BingX Labs, nag-share tungkol sa matinding shift mula sa sobrang speculation noon papunta na ngayon sa mas matibay at solid na foundation. Nagtanong kami kung ano sa tingin niya yung pinakamalaking pinagkaiba ng DeFi ngayon at limang taon na ang nakaraan — para sa kanya, matibay na raw ang mga assets ngayon.
“Yung biggest shift, yung integration ng real-world assets at stablecoins sa dating puro speculation na environment,” kwento ni Lin.
“Nag-expand na ang DeFi mula sa high-yield experiments papunta na sa ecosystem na sobrang diverse: may treasury products, stablecoins, at mga institutional-grade na instrument. Dahil dito, mas balanse at mas functional na ngayon yung financial landscape.”
Ito na yung “maturation” ng DeFi Summer, parang “DeFi Autumn” na — panahon ng ani at mas matatag na galaw. Noong 2020, parang habulan lang ng multo. Ngayon, 2025, ang tinataya na natin ay mismong pundasyon ng global economy. Yung sobrang taas ng kita dati, kadalasan parang “tax” lang yan para sa mga huli; ngayon, ang kita ay galing na sa government bonds at real estate — ‘di puro speculation.
Bagong Sukatan: Mas Pinapahalagahan na ang Quality kaysa Dami
Noon, parang obsessed lahat sa TVL. Yan lang ang halaga — kung gaano kalaki ang perang naka-lock. Tinititigan natin ‘yung billions parang scoreboard sa laro. Pero natutunan din natin na hindi lahat ng high TVL ay legit, kasi karamihan doon “recursive” value lang — paikut-ikot, parang castle na gawa sa baraha. Pare-pareho lang ang dollar na pinapa-utang nang maraming beses.
Ngayon 2025, mas kritikal at smart na magbasa ng data ang DeFi scene. Hindi na “Ilan ang naka-lock?”, kundi “Ano talaga ang ginagamit?”
Vivien Lin din, nag-share na yung old metrics, pinalitan na ng paghahanap ng totoong signal — hindi puro ingay.
“Walang universal na metric kasi depende sa anong tinitignan mo,” paliwanag ni Lin:
“Pero ngayon, stablecoin TVL yung lumalabas na matinding importanteng metric. Yung stablecoin TVL, pinapakita kung totoo yung demand at hindi na-inflate ng token mechanics ng platform. Kaya mas malinis na measure siya kung gaano karami ang totoong gumagamit at nagtitiwala ng capital.”
Kapag tumingin ka sa stablecoin, hindi na ito basta pang-moonshot o meme. Para ka na ring tumitingin sa digital na dollar — parang boto ng tiwala sa mismong system. Ngayon 2025, kinukwenta ang kalusugan ng protocol kung gaano niya nahahatak ang stable capital na hindi volatile. Itong shift sa metrics, sign din na nagbabago na ang mindset ng market: mula talpakan, papunta na sa tunay na banking.
Mga Big Boss na Sumisilip sa Server Room
Ilang taon din na yung mga cypherpunk at degens, pinagtatawanan yung ideya na papasok ang mga malalaking bangko sa DeFi. “Hindi ‘yan maintindihan ng mga bangko,” sabi natin. “Babarahin ng regulators yan,” naisip natin. Pero kaya pumasok ang mga bangko sa DeFi, hindi para sumali sa revolusyon — kundi dahil may sira na ang “plumbing” ng finance ngayon, at mas mabilis at mas mura ang pipes ng DeFi na hindi mo basta-basta matetengga.
Pero hindi simpleng sumabak yung mga bangko — hindi sila dumiretso sa anonymous DEX. Gumawa sila ng sarili nilang entrance. Griffin Ardern, Head ng BloFin Research & Options Desk, nagkwento kung paano yung institutional DeFi ngayon parang mas maayos na version lang ng traditional finance.
Kwento ni Ardern:
“Yung malalaking institution, pati mga bangko, nag-uumpisa na mag-deploy sa DeFi. Pero usually, pumapasok sila gamit yung compliant na instrument — tulad ng on-chain stocks na approved ng SEC at dumaan sa DTCC, at mas mahigpit sa KYC kahit on-chain.”
Iba na talaga ito sa DeFi noong 2020, na kahit sino puwede na mag-trade ng milyon basta may wallet ka. Ngayon, regulated na, at “permissioned” na ang DeFi. Sa tingin ni Ardern, ito na yung bagong global market, mas may rules pero mas efficient.
Dagdag ni Ardern:
“Iba na ito kumpara sa “Wild West” noon. Dahil may latest na blockchain analytics at KYC tech, gagawa sila ng DeFi space na halos parang offshore interbank at forex market. Lahat ng mature solutions dito, malilipat sa blockchain — mas transparent at mas mabilis.”
Malaking bagay ‘tong insight na ‘to. Yung “interbank market” — yung lihim na mundo ng mga bangko kung saan nagpapautang sila sa isa’t isa — yan mismong nagpapagana ng global economy. Dahil lilipat na ito sa blockchain, mas transparent na ang galaw, na dati imposible sa trad finance. Remember noong 2008? Huminto ang pautang kasi hindi sure sino ang solvent. Pero dito sa DeFi-powered interbank market ng 2025, kita agad on-chain kung kaya pa o hindi, literal na milliseconds lang ang verification.
Bakit Angat ang Hype ng Real-World Assets (RWA)
Ang tunay na naglapit ng “suits” (mga tradisyonal na finance people) at ng “hoodies” (mga OG crypto peeps) ay yung tinatawag na tokenization ng Real-World Assets (RWA). Noong 2020, puro usap-usapan pa lang ang “putting the world on-chain.” Pagdating ng 2025, actual nang nangyayari. Mapa-fractionalized na apartment sa Berlin o U.S. Treasury bill pa ‘yan, sa blockchain na mismo naitatala ang lahat ng galaw at record.
Pero ayon kay Vivien Lin, ‘wag nating pagbaliktarin ang instrument at incentive. Nandito ang mga bangko hindi dahil astig ang tokenization, kundi dahil nauna nang lumipat ang users dito.
“Malaking dahilan ang RWA tokenization kung bakit lumalapit ang mga bangko sa crypto, pero hindi lang ‘yun ang rason,” paliwanag ni Lin. Dagdag pa niya:
“Sumusunod lang talaga ang mga bangko kung nasaan ang daloy ng pera, kaya mahalaga para sa mga users malaman na parang bumoboto sila gamit ang kanilang dollars. Habang dumadami ang liquidity sa blockchain, napipilitan ang mga tradisyonal na institusyon na magbago at sumabay, at pinapatibay lang nito kung gaano ka-totoo ang paglago ng DeFi.”
Tuwing may retail user na nagpa-palitan ng traditional savings account para sa yield-bearing na stablecoin na tokenized na, nababawasan ng deposit ang bangko. Kaya napipilitan silang sumunod at dalhin ang pera nila sa blockchain. Dito mo makikita na kaya pala ng “mga maliliit” na i-drive ang galaw ng mga malalaking institutions gamit lang ang tindi ng kapital.
Privacy Paradox: Luma Kumpara sa Bagitong Crypto Users
Habang nagiging mas transparent at mas compliant ang institutional side ng DeFi, ibang laban naman ang nangyayari sa mismong users. Pagpatak ng 2025 at humigpit pa ang regulations, may bahagi ng market na mas lalong nagtatago, habang yung mga “average” user e hirap pa rin pumasok sa DeFi world.
Ayon kay Fernando Lillo Aranda, Marketing Director ng Zoomex, lumalaki na ang pagkakahati ng mga tao pagdating sa crypto. Sa isang banda, dumadami yung naghahanap ng 100% sovereignty o control sa sarili nilang assets.
“Nakikita natin ngayon na mas marami ang users/traders na naghahanap ng DEX at CEX na kayang mag-offer ng 100% Privacy — gusto talaga nila magtuloy-tuloy sa privacy para makaiwas sa sobrang regulation at posibleng sanctions,” obserbasyon ni Aranda.
Parang ‘yan pa rin ‘yung energy noong 2020 — yung gusto mo ng kalayaan, malayo sa pagkontrol ng gobyerno. Pero para sa “mass retail” users na gusto talagang ma-reach ng DeFi, ang sobrang focus sa privacy at self-custody ay nagiging balakid. Masaya sa simula kapag pioneer ka, pero para sa karamihan na gusto lang magamit ng madali, nakakatakot talaga pumasok.
Aminado si Aranda:
“Pero yung mga bagong users, hindi pa masyadong nagtitiwala sa DEX at karamihan hindi rin alam paano gamitin, kaya mas madaling gumawa ng account sa CEX. Sa tingin ko, sobrang dami na ring improvement ng DeFi sa nakalipas na 5 taon, pero kailangan pa niya mag-evolve dahil malakas pa rin ang advantage ng CEX para sa mga big traders.”
Ito yung tinatawag na “User Experience” wall. Noong 2020, parang kailangan mo ng PhD sa “Metamask-ology” para mabuhay sa crypto. Ngayon 2025, magaganda na ang mga interface, pero nandun pa rin yung takot mo: Pag nawala ang keys ko, goodbye sa lahat ng ipon ko. Kaya pa rin namamayagpag ang mga Centralized Exchange (CEX) — kasi sila yung may “undo” button na mahirap makuha sa tunay na decentralized finance.
Safe Na Ba Ulit?
Isa sa mga tanong na paulit-ulit pa rin mula 2020 hanggang ngayon sa 2025: “Safe ba?” Noong 2020, klarong “Hindi.” Pagdating ng 2025, “Oo, pero…”
Para kay Vivien Lin, hindi lang “mas magandang code” ang susi sa safety, kundi mas magagandang tool na magaguide sa users sa paggamit ng mga ito.
“Mas safe at mas madaling gamitin ang DeFi ngayon, pero kailangan laging may clear na goals at plano ang bawat user,” babala ni Lin.
“Dahil sa mas astig na UX, klaro na guidelines, at AI na nagpapadali ng mga desisyon, mas bumibilis lalo ang adoption ng DeFi para sa lahat.”
Malaki ang nabago ng AI bilang parang “finance co-pilot” simula 2025. Imbes na magbasa ka ng mahahabang smart contract audit, meron ka nang AI agent na pwedeng mag-scan ng protocol para sa mga possible na problema, o magpaliwanag ng risks ng isang liquidity pool sa simpleng English. Nandyan pa rin ang complicated na parts, pero nakatago na sa likod ng matalino at user-friendly na design.
Tapos Na ang Frontier Era
Ang kwento mula 2020 hanggang 2025, kwento ng maturity ng buong market. Galing tayo sa “DeFi Summer” na puro speculation, ngayon bahagi na siya ng “DeFi Standard” ng global finance.
Nakikita natin yung vision ni Griffin Ardern kung saan yung “offshore interbank market” ay ginagawa ng transparent sa blockchain. Makikita rin ang practical na approach ni Vivien Lin na nagsasabing ang stablecoins at RWA ang nagbigay ng tunay na pundasyon sa industry. At syempre, yung real talk ni Fernando Lillo Aranda na nagpapaalala na kahit grabe na ang progress, karamihan pa rin ng users ay hanap ang simplicity at tiwala, kaya di pa rin mawawala ang centralized platforms.
Noong 2020, experiment lang ang DeFi na pwedeng sumablay. Ngayon 2025, infrastructure na siya na dapat gumana para sa lahat. Hindi na sheriff ang tumapos sa “Wild West” ng crypto — kundi yung mga engineers, bankers, at milyon-milyong users na nag-decide na mas okay magpaikot ng pera sa blockchain kaysa sa vault ng bangko.
Tapos na ba ang kwento? Hindi pa. Ang laban sa pagitan ng privacy at regulation, at sa pagitan ng decentralization at pagiging madali gamit, ay magde-define pa rin ng market sa susunod na lima pang taon. Pero kapag tumingin tayo pabalik mula noong magulong 2020 papuntang 2025, klaro: Hindi na tayo naglalaro-laro lang. Ginagawa na nating realidad ang future ng pera, isang blockchain block kada araw.
