Kapag naglalabas ang isang crypto project ng tokenomics nila, kadalasan ang unang napapansin ng mga tao ay yung supply chart.
Karaniwan, ang announcement nagsasabing 25% ng mga token napupunta sa team, 30% sa mga validator, may parte para sa community, tapos may nakahiwalay na allocation para sa posibleng airdrop. Pinopost ng mga influencer ang numbers na ’yan, nilalagyan ng vesting schedule, at pinapakita ang tokenomics ng project na parang simpleng allocation table lang.
Maraming founder ng mga bagong project natututo ng tokenomics sa mga ganitong posts. Nagsisimula nilang makita ito na parang simpleng listahan lang kung sino at kailan puwedeng makakuha ng token unlock.
Pero ang totoong tokenomics, mas malalim pa diyan dahil dito mo talaga malalaman kung paano nabubuo ang economic value ng token. Dito mo masasagot:
- Bakit merong token;
- Paano ito nagkakaroon ng value;
- Sino ang kailangan talaga nito;
- Paano pwedeng kumita gamit ito;
- Paano mag-e-exit ang mga investor;
- Paano maaaring magbago ang demand matapos mag-launch.
Ayon sa 8Blocks, madalas napagkakamalan ng mga founder na yung supply chart lang ang buong tokenomics. Totoo namang mahalaga ito, pero isang part lang yan ng mas malawak na economic model ng project.
Tokenomics, Isa Nang Buong Economic Model
Noong mga unang taon ng crypto fundraising, simple lang ang tokenomics. Nilalabas lang ng project ang token distribution chart, konting description sa utility, vesting terms, tapos proceed na agad sa token sale.
Ngayon, mas mature na ang market. Umaasa na ang mga investor, user, exchange, at partner na mas detailed na paliwanag kung paano talaga gumagana ang token sa mismong project.
Ngayon, kailangan na i-explain sa tokenomics ang mga bagay tulad ng utility ng token, kung paano pwedeng kumita dito, governance rights, emissions, incentives, treasury, paano ang distribution, at maging kung paano nagbe-behave ang token sa secondary market.
Sa dulo, ang pinaka-goal ng tokenomics ay ipaliwanag kung bakit kailangan talaga ang token.
Bawat section dapat tumutulong sa pagsagot dito. Halimbawa, kung ang token nagbibigay ng access sa isang product, dapat kabisado ng model kung paano nangyayari yon. Kung pwede kang kumita sa participation, dapat malinaw kung saan galing ang reward. Kung ang holders nakakakuha ng say sa project, dapat grounded sa totoong proseso yung governance at connected sa daily operations ng project.
Yung mga percent napapakita lang kung sino may hawak ng token. Konti lang sinasabi nito tungkol sa demand, incentives, behavior ng users, o kung paano mabu-buhay ng matagal ang project.
Kailangan ng Founder ang Tokenomics Bago Mag-Launch
Kumpletong tokenomics nakakatulong sa founder para mas maintindihan kung ano talaga yung product na dadalhin nila sa market.
Marami sa mga token project, nagsisimula lang sa idea ng product, tapos sa dulo na lang iniisip yung token bilang fundraising, pang-build ng community, o pang-grow ng project. Madalas dito nagkakagulo sa loob ng team. Yung product team, legal, marketing, business, investor, at community manager, kanya-kanya sila ng paliwanag kung para saan at paano ginagamit yung token.
Dapat may malinaw na tokenomics document para magkaisa ang buong team at community tungkol sa economic logic ng project. Para aware lahat kung ano ang kaya gawin ng token, sino ang pwedeng gumamit nito, bakit magkakaroon ng demand, paano mapupunta sa circulation ang supply, at kung paano iha-handle ang project pagkatapos ng launch.
Kung kulang o mahina yung tokenomics, madalas maraming assumption ang nagaganap. Minsan, consultants nagbibigay ng kulang na advice, magkakaiba ang expectation ng mga team at iba ang nagiging realidad na lumalabas. May chance pa na yung marketing team magpromise ng mga benefits na hindi talaga kayang i-deliver ng mismong economic model ng project.
Usually, lumalabas ang problema pagkatapos ng TGE. Nakuha na ng users ang token at nagtatanong na kung sulit bang i-hold ito. Yung mga investor, naghahanap agad ng paraan para mag-exit. Yung mga market maker, hindi alam kung may demand pa ba talaga. Napipilitan na lang gumawa ng mabilisang desisyon yung team dahil sa pressure.
Sa puntong ito, parang nagiging repair job na lang yung tokenomics imbes na design talaga.
Ginagamit ng mga Investor ang Tokenomics sa Fundamental Analysis
Para sa mga investor, tokenomics isa sa pinakamalakas na tool para i-judge ang isang project bago bumili o mag-fund.
Hindi sapat para sa serious na investor ang supply chart lang. Gusto nilang maintindihan ang pressure ng unlock, demand na puwedeng lumabas, revenue ng project, incentives ng user, strategy ng treasury, governance rights, at mga posibleng exit strategy. Gusto din nilang malaman kung may totoong gamit ang token sa project o fundraising vehicle lang ba ito.
Mas detalyadong tokenomics nakakatulong sa mga investor para mag-estimate ng risk. Kaya nilang tanawin kung gaano kalaki ang supply na papasok sa market, kailan posible lumakas ang pressure, sino ang puwedeng magbenta, at kung meron talagang source ng demand sa future.
Ipinapakita ng vesting schedule kung kailan mag-u-unlock ang mga token, pero hindi nito nasasagot kung sino ang bibili, bakit magpapatuloy gumamit ang users, o paano susuportahan ng project ang economy nila kapag mahina ang market.
Dahil dito, madalas nagkakahiwalay ang seryosong project sa mabilisang launch lang. Kapag malakas ang tokenomics document ng project, nabibigyan nito ng confidence ang mga investor na pinag-isipan talaga ng team ang token economy nila.
Nagsisimula na ang Performance ng Token Bago pa Mag-TGE
Para sa tokenomics, pinaka-importanteng test nangyayari pagkatapos ng launch.
Puwedeng maka-attract ng hype ang project, mapasok sa mga exchange, magpa-airdrop, at mapasigla ang early momentum. Pero pagka nagsimula na ang free trading ng token, dito na talaga nasusubukan kung may solid demand pa ba na hindi lang pang-launch.
Kung nakatutok lang sa distribution ang model, madalas mahina ang resulta. Pwedeng malinaw kung nasaan ang allocation ng team, investor, ecosystem, at community, pero minsan hindi malinaw kung sino pa ang bibili ng token pagkatapos ng launch. Alam mo paano pumapasok ang token sa circulation, pero kulang sa detalye kung bakit gugustuhin ng users, partners, o traders ang token in the long run.
Mas solid ang tokenomics model kapag naisip na agad ang secondary circulation bago pa ang TGE. Dito naiisip ang buybacks, saan galing revenue, balanse ng rewards, demand para sa utility, at mga sistema para hindi madaling magbenta agad. Malaking tulong ‘to para bawasan ang sell pressure at magbigay rason na manatiling buhay ang token kahit tapos na ang hype ng launch.
Dito mo mapipilit ang mga founder na i-connect yung token sa tunay na business logic ng project nila. Kapag kulang sa revenue, hindi malinaw ang utility, at walang demand mula sa users, siguradong mahihirapan yung project pag nawala na yung initial excitement.
Maraming tokens na may mahihinang tokenomics ang usually tumatagal lang ng isang hanggang tatlong buwan tapos biglang nawawalan na ng momentum. Nagbebenta na yung mga early buyers, lumalakas ang selling pressure dahil sa reward system, at wala talagang matibay na economic mechanism ang project para maibalik ang demand.
Dapat Detalyado ang Token Utility
Isa ang “utility” sa pinaka-abusadong word pagdating sa token design.
Madalas sinasabi ng mga project na pwede gamitin ang token para sa access, discount, reward, governance, staking, at ecosystem participation. Sa una, parang okay pakinggan, pero nagiging tunay lang na “useful” ang utility kung bawat gamit nito may malinaw at specific na economic role:
- Dapat malinaw kung ano ang na-o-unlock ng access utility at bakit kailangan ng users ang token para dito.
- Dapat ipakita ng reward utility kung saan nanggagaling ang rewards at paano nababalanse ang emissions.
- Sa governance utility, dapat talagang may power ang mga holders, pero may malinaw din na hangganan.
- Sa staking utility, kailangan ipaliwanag ano ba ang naibibigay ng mga staker sa protocol at bakit sila may nareresebang reward.
Ang pinakaimportante rito ay yung economic purpose ng token. Dapat bawat gamit ng token nakakabuo ng demand, nakakatulong sa pag-stay ng users, nagpo-promote ng operations, o nagdudugtong sa mga participants para sa long-term na value ng project.
Yung token na maraming generic at di klarong gamit madalas nananatiling mahina. Pero kung kaunti pero solid at malinaw ang functions ng token, mas tumitibay ang economic base nito.
Lumalakas ang Project Kung Pulido ang Tokenomics—Nagkakaisa ang Founders, Users, at Investors
Gumagawa ng alignment ang matibay na tokenomics para sa buong project.
Alam ng founders kung ano ang nila-launch nila. Naiintindihan ng mga investor kung gaano kataas ang risk at kailan sila pwedeng mag-exit. Alam ng users kung bakit kapaki-pakinabang ang token. Gets din ng community kung paano lumilikha ng value ang participation. At sigurado ang team kung anong mga mekanismo ang tutulong sa ekonomiya ng project pagkatapos mag-launch.
Lalo pang nage-stand out yung alignment na ito kapag mahirap ang market. Pwedeng bumaba ang presyo ng token, humina ang liquidity, at mawala ang atensyon ng users. Pero yung mga project na with detailed tokenomics, mas malaki ang chance na makapag-adjust gamit ang mga planado nang strategy, imbes na magdesisyon ng biglaan at panic lang.
Tingin ng 8Blocks, dapat ilagay ang tokenomics sa pinaka-center ng project design, hindi siya dapat ginagawa lang sa dulo bilang chart para mahikayat ang mga investor.
Oo, may token supply table para makita ang distribution ng tokens at vesting schedule na nagpapakita kung kailan na-u-unlock ang tokens. Pero ang tunay na tokenomics, nagpapaliwanag kung bakit deserving yung token na mapabilang sa ekonomiya ng project at paano siya tuloy-tuloy na magtutulak ng value after ng launch.
